LƯỢC SỬ NHỰA: RA ĐỜI LÀ “CON CƯNG”, LỚN LÊN LÀ LOÀI QUÁI ĐE DOẠ MÔI TRƯỜNG

Khi vừa mới ra mắt, nhựa là một “sáng chế mới” mang tính đột phá, từng được xem là một giải pháp bảo vệ môi trường. Nhựa từng là một bước tiến vĩ đại, được phát triển từ một giải thưởng 10.000 USD (khoảng 200.000 USD ngày nay) để bảo vệ loài voi khỏi sự săn bắt lấy ngà làm bóng bi-a. 

Vậy vì sao mà nhựa lại trở thành một gánh nặng cho môi trường? Hãy cùng CHANGE khám phá từng bước phát triển của loại vật liệu gần như được sử dụng mỗi ngày của hầu hết chúng ta thông qua bài viết dưới đây. Với những kiến thức về bối cảnh ra đời và sự phát triển của nhựa, CHANGE mong rằng bạn sẽ có hình dung về một bức tranh toàn diện hơn về nhựa, từ đó đưa ra những lựa chọn sáng suốt hơn để bảo vệ môi trường xung quanh, ngưng tạo Quái Nhựa.

Vì sao nhựa xuất hiện?

Thế kỷ XIX, khoảng thời gian cách mạng công nghiệp thứ nhất diễn ra, các ngành công nghiệp sản xuất phát triển ồ ạt, kéo theo nhu cầu cần lượng nguyên liệu khổng lồ từ thiên nhiên như gỗ, vải tự nhiên, thậm chí…ngà voi. Con người cần một loại nguyên liệu có thể thay thế nhằm phát triển tối đa công suất. Điều đó đã là động lực lớn để các nhà khoa học lao vào nghiên cứu và tạo ra một loại vật chất mới – “Nhựa” như chúng ta biết ngày nay. 

Vậy là nhựa ban đầu được tạo ra với mong muốn…bảo vệ môi trường. Đây từng là phát minh đã từng được ví von như 1 giải pháp bảo vệ môi trường, giúp giảm thiểu lượng sản phẩm đến từ thành phần tự nhiên. 

Nhựa đã thay đổi và phát triển như thế nào?

Nhựa lần đầu được giới thiệu ở Triển lãm quốc tế (International Exhibition) tại London năm 1862 bởi Alexander Parkers. Chất liệu nhựa nhân tạo đầu tiên này được làm từ cellulose và đã nhanh chóng gây chấn động giới khoa học vào thời điểm công bố. Tuy nhiên, “phiên bản đầu tiên” của nhựa này chưa thật sự tối ưu để có thể sản xuất công nghiệp do nó còn dễ bắt lửa và có độ cứng chỉ tương đương gốm hoặc xương ở nhiệt độ phòng.

Sau đó, hàng loạt phiên bản “nâng cấp” của nhựa được giới thiệu. Năm 1869, khi số lượng ngà voi thâm hụt trầm trọng vì nhu cầu lấy ngà, động lực phát triển nhựa của nhân loại đã được tiếp nối. Thời điểm đó, một giải thưởng lên tới 10.000 USD từ một công ty ở New York nhằm tìm kiếm vật liệu thay thế ngà voi đã khiến John Wesley Hyatt nghiên cứu và phát triển thành công sản phẩm nhựa tổng hợp đầu tiên. Loại nhựa mới này có ưu điểm là chúng vẫn giữ được một độ dẻo nhất định dù ở nhiệt độ phòng. 

Trong thế kỉ XX, hàng loạt những loại nhựa khác được ra đời để đáp ứng nhu cầu sản xuất các vật dụng trong đời sống như: Polystyrene – nhựa nhiệt dẻo dùng làm vật liệu cách nhiệt, Vinyl – nhựa tổng hợp dùng trong xây dựng, sản xuất ô tô, v.v., Acrylic (hay còn gọi là tấm Mica) – vật liệu nhựa tổng hợp ứng dụng nhiều trong thiết kế, trang trí nội thất, Polyethylen – loại nhựa mà vẫn ứng dụng tận ngày nay để làm các loại vật liệu thường thấy như chai nước, bao đựng đồ, chai đựng sữa tắm. Cũng trong thế kỉ XX, cụ thể là năm 1959, túi nilon – một sản phẩm “kinh điển” từ nhựa, được phát minh tại Thuỵ Điển bởi Sten Gustaf Thulin. Chính Sten đã chia sẻ rằng ông không ngờ phát minh của mình sẽ bị con người vứt bỏ một cách dễ dàng đến như vậy. Vào thời điểm đó, khi túi nilon chưa xuất hiện phổ biến, con người sử dụng túi giấy. Sten và những người khác đã phát minh túi nilon nhằm hạn chế việc chặt cây để sản xuất túi giấy. 

Tới thế chiến thứ II (1939 – 1945), nhựa trở thành một loại vật liệu được ứng dụng nhiều nhất để sản xuất hàng loạt các loại vật dụng quân trang như nón cối, áo khoác chống nước, dù, v.v. Các nhà máy sản xuất nhựa mọc lên nhanh như nấm ở Mỹ, kéo theo sản lượng nhựa tăng lên gần gấp 4 lần. 

Sau khi chiến tranh kết thúc, các nhà máy sản xuất nhựa để phục vụ thời chiến dần chuyển sang sản xuất các đồ dùng gia dụng như chai nhựa, túi đựng, tuýp kem đánh răng, v.v.

Thực trạng tiêu thụ nhựa hiện nay

Vậy vì đâu mà nhựa – từ một phát minh đáng lẽ có thể cứu sống môi trường lại trở thành một trong những nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu như ngày nay? 

Việt Nam đang phải đối mặt với một thách thức có thể tàn phá môi trường. Chúng ta đang tạo ra khoảng 3,7 triệu tấn chất thải nhựa mỗi năm, tương đương khoảng 37 kg rác nhựa/người mỗi năm (theo Chương trình Đối tác Hành Động Quốc gia về Nhựa – National Plastic Action Partnership). Trong đó chỉ 10 – 15% lượng rác thải được thu gom để tái chế. Một nghiên cứu năm 2019 cũng ước tính rằng khoảng 730.000 tấn chất thải nhựa từ Việt Nam rò rỉ ra đại dương mỗi năm, một thách thức khó có thể xảy ra đối với quốc gia này: sông Mekong, chảy qua một số quốc gia Đông Nam Á, đã trở thành một đường dẫn chính gây ô nhiễm nhựa . Với việc sử dụng và vứt bỏ khẩu trang nhựa dùng một lần và các thiết bị bảo vệ cá nhân khác trong đại dịch đang tăng vọt, chúng ta có thể mong đợi những con số này sẽ tăng lên đáng kể.

back to top